19 juni 2017

Christiaan Triebert over 'digitaal open bronnenonderzoek'


Fake news, informatie-oorlog, manipulatie... het is aan de orde van de dag. Wat is nog waar?

Ik ben een redelijk trouwe bezoeker van het jaarlijkse VINT-symposium. VINT is het VerkenningsInstituut Nieuwe Technologie van automatiseerder Sogeti. Dit jaar vond het symposium plaats op 13 juni in ‘t Spant in Bussum. Een van de sprekers was Christiaan Triebert, die actief is als onderzoeksjournalist in het netwerk Bellincat.

Het idee achter dit netwerk is dat burgerjournalisten open bronnen op het internet gebruiken om onderzoek te doen. Ze verzamelen relevante berichten, foto's en filmpjes van bijvoorbeeld Facebook, Twitter, maar ook openbare databanken, combineren deze data slim en kunnen daardoor feiten blootleggen die verdoezeld of verdraaid in de media terecht komen. In zijn presentatie laat Triebert enkele indrukwekkende staaltjes zien van wat Bellingcat naar boven heeft gekregen naar aanleiding van berichtgeving over onder andere de Syrische burgeroorlog en de vliegramp met de MH17.

De presentatie van Triebert heeft me op het idee gebracht een bron te maken, waarmee leraren met leerlingen op hun niveau, met toegankelijke tools kunnen oefenen met fact checken. Denk aan uitgebreid zoeken in Twitter, oude edities van website bekijken met Waybackmachine of zoeken op afbeeldingen met Google Images. Dit kan een boeiende les mediawijsheid opleveren. Zin om mee te denken, laat het weten!

31 mei 2017

Reminders sturen voor invullen Google formulier

Naar aanleiding van een blog van Willem Karssenberg de vraag opgelost hoe je automatisch een lijst kunt genereren van mensen (namen, e-mailadressen) die nog niet gereageerd hebben op je vraag een Google-formulier in te vullen.


Je hebt hiervoor de volgende formules nodig:

kolommen vergelijken:
=query(arrayformula(iferror(if(match(A2:A;E2:E;0)>0;"");A2:A));"select Col1 where Col1<>'' order by Col1")

data inlezen van ander spreadsheet:
=IMPORTRANGE("https://docs.google.com/...."; "Tabblad!B2:B"):

Een mooi staaltje co-creatie: de blog van Willem zorgde voor het idee, een blogger hielp me aan de formule voor het vergelijken van kolommen en toen een en ander niet bleek te werken, heeft Willem nog even live meegekeken. Hij zag dat ik een aantal spaties had staan bij namen in de lijst die niet bij de namen in het formulier stonden. Tja, als het niet exact matcht, werkt het niet.

30 mei 2017

Kanban-bord met Padlet

Een prikbord met drie kolommen: te doen, mee bezig, gedaan. In deze kolommen briefjes met taken. Daarmee heb je een 'Kanban'-bord. Kanban is Japans voor 'visueel' (kan) en 'kaart of bord' ban) en de naam voor een werkwijze uit het bedrijfsleven voor teams om de voortgang en planning van taken te volgen. Je ziet vergelijkbare prikbord-opzetten terug bij organisaties die werken met scrum.

Digitaal en 'in the cloud' werken met een kanban-bord is populair geworden dankzij toepassingen als Trello. De online borden zijn vanaf elke plek met internettoegang beschikbaar, gegevens worden realtime bijgewerkt.

Sinds kort biedt ook de populaire toepassing Padlet de mogelijkheid een kanban-bord aan te maken. Net als bij Trello schuif je met de briefjes met de taken van kolom naar kolom. Het grote voordeel van Padlet is dat teamleden geen account nodig hebben. Een link en eventueel een wachtwoord zijn voldoende. 

29 mei 2017

Digitaal leerlingenportfolio in Google-omgeving

Steeds meer scholen, zeker ook in het basisonderwijs, stappen over op of starten met het werken met Chromebooks en de G Suite for Education, het totaalpakket van Google voor het onderwijs. Ongeveer een maand geleden ontstond het idee eens uit te zoeken of het mogelijk is een leerlingenportfolio op te bouwen in dit pakket. Dat zou namelijk heel wat voordelen kunnen hebben:
  • Je hoeft als school niet meer apart te investeren in een digitale portfolio-omgeving.
  • Je kunt alles wat er gedaan en gemaakt wordt in de Drive gebruiken als bron.
  • Aanpassingen worden realtime verwerkt.
  • Tot op elementniveau is beheer en toegang te regelen (bijv. biografie voor iedereen te zien, rapportcijfers alleen voor leerkrachten, leerling en ouders).
  • Veel mogelijkheden tot maatwerk, ook na oplevering. Je kunt de opzet zelf blijven aanpassen. Er is wat technische kennis voor nodig, maar dat is geen 'rocket science'.
  • Geen 'lock in'-effect: bij vertrek van de school zijn alle data relatief gemakkelijk mee te nemen.
Nadelen zijn er ook:

  • Je kunt niet in een keer op basis van een sjabloon portfolio's aanmaken voor meerdere leerlingen. Dat betekent: veel handwerk. Of je moet de leerlingen zelf een site laten aanmaken op basis van een heldere instructie. 

Afgelopen weken werkte ik een voorbeeld uit, dat ik in onderstaande video toelicht:


Belangrijk blijft: ook een leerlingenportfolio is geen doel, maar een middel. Een doel kan zijn om te benadrukken dat leren meer is dan cijfers halen of om ouders een breder beeld te geven van de ontwikkeling van hun kind.

Ik kom graag in contact met scholen die ondersteund willen worden bij het ontwikkelen van een leerlingenportfolio op maat in de Google-omgeving. Laat van je horen op ernomijland@innofun.nl.

19 mei 2017

Werkvorm: ná de groepsgesprekken

Een veelgebruikte werkvorm is om na een stukje plenaire presentatie of uitleg de deelnemers aan je training in groepjes in gesprek te laten gaan. De opdracht is dan bijvoorbeeld om de inhoud te koppelen aan eigen ervaringen of om er een concrete uitwerking bij te bedenken.

Om de opbrengst hiervan vast te leggen gebruik ik graag een digitale toepassing, zoals Mentimeter. Deelnemers kunnen dan via een smartphone of tablet een samenvatting, ideeën of een boodschap invoeren. De gezamenlijke inzendingen worden direct getoond op het plenaire scherm en zijn direct ook voor later gebruik digitaal beschikbaar.

Of je nu een digitale toepassing gebruikt, flipovers of andere manieren van vastleggen: het lijkt een vanzelfsprekendheid de opbrengst nog even plenair te bespreken. Als trainer, maar ook als regelmatig deelnemer aan trainingen merk ik dat dit niet zoveel oplevert. Het opsommen of samenvatten van de opbrengst per groep doet meestal nauwelijks recht aan de energie in de gesprekken. De andere deelnemers missen het verhaal van de totstandkoming van het idee, de genoemde voorbeelden en verhalen enzovoort. Bovendien zijn ze soms nog bezig hun eigen groepsgesprek te verwerken.

Collega Anne gaf me vandaag een goede tip voor een alternatieve aanpak, die lijkt op die van de posterpresentaties. Laat de deelnemers hun opbrengst uitwerken op flaps. Deelnemers mogen daarna door de ruimte lopen en elkaars vragen stellen over wat er genoteerd is. Je kunt dit ook plenair doen: haal een deelnemer naar voren. Deze mag één vraag stellen over de flap van een groep waarin hij of zij niet zat. Zo zoom je even in op een element dat kennelijk de aandacht trekt.

15 mei 2017

Voor (bijna) alles is een slimme online toepassing

Zou er een simpele, slimme online toepassing zijn voor...? Die vraag komt nogal eens voorbij en ik ben elke keer weer aangenaam verrast dat het antwoord 'Ja' is. Ter illustratie een paar voorbeelden.

Is er een slimme online toepassing die uitrekent op welke plek je het best kunt afspreken als je het aantal te rijden kilometers evenredig wilt verdelen over de deelnemers?
Ja, dat kan met Let's meet in the middle. Plaatsnamen of eventueel hele adressen invoeren en op een Google Map wordt de ideale ontmoetingsplek getoond!

Is er een slimme online toepassing die snel uit een hele lap tekst alle e-mailadressen haalt?
Ja, dat doet Email Extractor. Plak de tekst in het daarvoor bestemde veld, kies met welk karakter je de e-mailadressen wilt scheiden, druk op de knop, klaar!

Is er een slimme online toepassing die je alleen de voor jou relevante gedeelten uit een webpagina laat selecteren om te printen?
Ja, dat doet Print What You Like. Selecteer de relevante delen en printen maar. Als Chrome Extensie altijd bij de hand.

Is er een slimme online toepassing die je snel een reeks willekeurige namen geeft als test-content?
Ja, ga naar List of Random Names. Maak wat keuzes (jongensnamen, meisjesnamen, beide), druk op knop en kopieer de lijst met willekeurige namen.

Is er een slimme toepassing om zonder gedoe met inloggen even samen online aan een tekst of lijstje te schrijven?
Ja, ik gebruikte jarenlang Titanpad. Die bestaat niet meer. Meetingwords wel en die doet precies hetzelfde.

Ik heb twee lijsten met gegevens, bijvoorbeeld e-mailadressen, en wil snel zien wat het verschil is. Kan dat?
Ja, voer de twee lijsten in de twee vensters van de online toepassing DiffChecker in. Alleen nog even op de knop drukken!

Wat is jouw favoriete simpele, slimme online toepassing?

12 mei 2017

Talentontwikkeling en onderwijs: Meetup 040

Gisteren mocht ik een gesprek leiden over talentontwikkeling tijdens de eerste 'Meetup 040' voor onderwijsprofessionals uit de regio Eindhoven. Plaats van handeling: het Frits Philips Lyceum in Eindhoven. Het werd een prettig informele, maar ook inhoudelijke ontmoeting tussen zo'n 30 deelnemers, werkzaam van primair tot hoger onderwijs. 
Een van de organisatoren van de avond Rob van Bakel.
Het panel (op de achtergrond op bovenstaande foto van links naar rechts) bestond uit:
  • Timo Wesenaar, adviseur bij Fontys Educational Designers
  • Mieke Haverkort, voormalig leerkracht in het mbo, nu zelfstandige (Kreatiekracht) 
  • Gijsje Beneder, leerkracht op basisschool Waterrijk in Eindhoven
Hoofdthema was de vraag hoe je meer recht doet aan individuele talenten van kinderen en leraren. Een boeiend thema, waaromheen veel vragen te stellen zijn:
  • Wat bedoelen we precies met talent? Is dat belangstelling voor een onderwerp of activiteit? Is dat 'ergens goed in zijn'? En waar zit dat dan precies in? Is iemand die goed is in zwemmen dat door een fysiek talent of door het talent van zelfdiscipline en doorzettingsvermogen?
  • Is talent een kwestie van 'nature' (in de genen) of 'nurture' (in voeden en laten oefenen)?
  • Waarom is juist nu extra aandacht nodig voor talent?
  • Hoe ga je om met je validerende rol als school, ofwel: hoe beoordeel je leerlingen die activiteiten doen in het kader van hun talentontwikkeling?
  • Op welk moment in de ontwikkeling stimuleer je kinderen de diepte in te gaan met hun talent, als dat betekent dat er daarmee minder ruimte is voor het ontdekken en ontwikkelen van eventuele andere talenten?
  • Heb je als opvoeder / leraar de taak om het maatschappelijk of economisch 'nut' van een talent mee te nemen in je sturing of begeleiding van jonge mensen?
  • Hoe faciliteer je een jong iemand in het verder ontwikkelen van talent, als de betrokkene je als leraar of begeleider in kennis en/of vaardigheden eenmaal voorbij is gestreefd. Kort door de bocht: wat kan een school dan nog toevoegen?
  • Kan een school wel echt aan talentontwikkeling doen, als er niet ook naar talenten van leraren wordt gekeken?
  • Hoe organiseer je ruimte voor talentontwikkeling?
Carla Upperman over talent op het Frits Philips Lyceum
Wat die laatste vraag betreft: op het Frits Philips Lyceum is men in de brugklassen gestart met twee lesuren per week waarin leerlingen zich kunnen oriënteren op hun talent, zo legde docente Carla Upperman uit. Gijsje Beneder vertelde hoe op basisschool Waterrijk de hele week door gewerkt wordt met 3O-leren (onderzoekend, ontwerpend en ondernemend leren) met veel keuzemogelijkheden voor de kinderen. De school haalt de buitenwereld binnen: zo krijgen de leerlingen een bredere blik op mogelijkheden. 

Mieke Haverkort en Timo Wesenaar benadrukten het belang van het bewust zijn van je eigen talent als leraar en van de aanwezige talenten in je team. Hoe kun je gebruik maken van de kracht van diversiteit? In je werk uitgaan van je eigen talent maakt je krachtiger en gelukkiger in je werk. Reflecteer erop en bepaal je koers.

In de rondetafelgesprekken waarmee de bijeenkomst eindigde werd een ding duidelijk: als we meer recht willen doen aan individuele talenten van leerlingen, zullen de bestaande structuren binnen scholen moeten worden opengebroken. In het voortgezet onderwijs met haar vakkenstructuur is dat nog lastiger dan in het primair onderwijs. Dat het wel kan, bewijzen de voorbeelden die genoemd worden, zoals de skills-lessen op MavoTien (Utrecht) of het ICT Team van BBS Antonius (Asten Heusden). In die voorbeelden zien we dat eigenaarschap bij leerlingen een succesfactor is.

Lees ook het blog van Rhea Flohr, een van de organisatoren van de avond. En bekijk de video-impressie van Marc Mantz.

Verder met je school op dit thema? Neem even contact op, bijvoorbeeld over het project Helpdesk Jr (ondersteuning bij inrichten van een ict-team voor de school, bemenst door leerlingen).

In gesprek.

08 mei 2017

7:00


maandagochtend
mijn morsige mond,
oogleden kleven
omlijsten een troebele blik
die zoekt naar de snooze-knop

ik sta stroef op
gewrichten, kraakbeen,
weke delen
als schurende scharnieren
van een koude motor

het verkeerde been tweedst
dus niet per se nurks
‘t is eerder de vrees
van steeds trager ontwaken
met het klimmen der jaren

dan

7:15, zwarte koffie
alles wordt anders met
twee koppen motorolie
cafeïne als choke
kom ik op stoom

stuwende kracht
kom maar op met dat leven
glimlachend loop ik niet
te hard van stapel
maandagochtend
de week is nog lang

03 mei 2017

Je eigen Business Information dashboard met Google

Je ziet ze steeds vaker: digitale dashboards met diagrammen en metertjes die complexe data uit een databank of spreadsheet vertalen naar eenvoudig te begrijpen visuele informatie. Inzicht in je Business Information (BI) is gereedschap dat helpt in het (bij)sturen en beslissingen maken. Nuttig.

Getriggerd door een demonstratie van een BI Dashboard vroeg ik me af: zou ik zelf gemakkelijk zo'n dashboard kunnen bouwen met producten van Google? Enerzijds gewoon omdat het kan, anderzijds om vervolgens de vertaalslag te maken naar wat al die leraren en scholen die gebruik maken van de G Suite for Education hiermee zouden kunnen.

Het bleek verrassend simpel. Met Google spreadsheets en Google Sites maakte ik in een half uurtje een eenvoudig dashboard dat automatisch wordt ververst vanuit de data in een spreadsheet.

Stap 1: het spreadsheet
Ik ben begonnen met een eenvoudig spreadsheet waarin ik mijn hardloopkilometers bijhoud, op dit moment gekoppeld aan het doel 2017 kilometer te lopen in 2017.

Stap 2: maak een diagram
Na het selecteren van een groepje cellen (bijvoorbeeld met de gelopen afstanden per maand) kun je van de data een diagram maken. Je krijgt een suggestie voor een vorm (bijvoorbeeld een staafdiagram). Vervolgens doe je zelf de finetuning, zoals kleur, titel van het diagram en al dan niet vertonen van de onderliggende waarden. Publiceer het diagram (tenzij je je dashboard alleen zelf wilt kunnen zien op basis van je inlog in Google). Standaard staat er een vinkje voor 'Automatisch opnieuw publiceren na wijzigingen'. Laat dit staan.

Stap 3: een website
Ga naar Google Sites en maak een nieuwe website aan. Kies in het menu rechts onder Invoegen voor 'Diagrammen'. Selecteer het spreadsheet waarin je het diagram hebt gemaakt. Zijn er meerdere diagrammen aanwezig in het spreadsheet, dan krijg je een keuzemogelijkheid. Het diagram verschijnt op de website, waarna je het kunt verplaatsen en vergroten/verkleinen. Voeg andere diagrammen toe tot je klaar bent. Dat kan ook uit andere spreadsheets. Je kiest zelf de samenstelling en vormgeving. Klaar: publiceer de site en onthoud het internetadres.

Oké. Nu naar de school en de leraar. Ik zie mogelijkheden. Zoals:
  • een gepersonaliseerd dashboard per leerling met bijvoorbeeld scores voor toetsen en/of informatie uit zelfrapportages (ingevuld met een Google-formulier!)
  • klassendashboard
  • trends in het cijfermatige deel van je evaluaties
  • ...
Nerdy naschrift
Ik werk met een Garmin horloge. Na het rennen koppel ik dit horloge aan de computer. Op Garmin Connect kan ik vervolgens het totaal aantal kilometers zien. Dit cijfer voerde ik aanvankelijk handmatig in in Google Spreadsheets.
Nu heb ik Garmin Connect gekoppeld aan Strava én een account op If This Then That (IFTTT). Hiermee kun je 'Als dit, dan dat'-regels maken die werken op verschillende online diensten. Zo kun je een regel aanmaken die data van alle trainingen op je Strava-account automatisch in een Google Spreadsheet plaatst. Een kolom in dat spreadsheet betreft dan de gelopen afstand.
Het idee ontstond dit Strava-spreadsheet automatisch uit te lezen en de kolom met afstanden voortaan automatisch in het bronbestand voor mijn dashboard in te lezen. Je gebruikt daarvoor de IMPORTRANGE-formule. Die leest een dataselectie uit een andere spreadsheet in.
Vervolgens zet ik er een formule op die de totale afstand berekent. Ik moet daarvoor wel het spreadsheet op 'Verenigd Koninkrijk' zetten, omdat de IFTTT-formule alleen getallen geeft met punten (Engelse notatie). Hier kun je niet mee rekenen in een spreadsheet dat op Nederlands staat ingesteld.
Samenvattend als resultaat: ik loop een stukje, synchroniseer de horloge en alle data - nu ook de totale afstand - worden direct bijgewerkt op mijn dashboard. Je zou het bijna lui kunnen noemen.



01 mei 2017

Vaker een alcoholvrij biertje

Ik drink graag een goed biertje, maar ben me ook bewust van de risico's van alcoholgebruik.

In de loop van de jaren heb ik daarom wat drinkregels voor mezelf ingesteld: geen alcohol voor het avondeten, niet meer dan twee flesjes op een avond en niet elke dag alcohol.

Ik heb hier baat bij. Minder alcohol levert me merkbaar een betere nachtrust op en ik blijf al jaren stabiel op gewicht (ook dankzij een redelijk intensief sportregime).

Omdat ik niet van frisdrank houd, niet de hele dag sappen, water en thee wil drinken en late koffie een negatief effect heeft op mijn nachtrust, drink ik sinds ongeveer een jaar regelmatig een alcoholvrij biertje.

Eind jaren tachtig kwamen alcoholvrije bieren als Buckler en Clausthaler wat ongemakkelijk de markt op. Het waren flauwe aftreksels van het pittige pilsje. Ondertussen is er gelukkig veel veranderd. Er is veel keuze en het smaakpalet is sterk verbreed, van de zoetige radlers (geen fan van) tot frisse witbieren en krachtige pilseners. Een persoonlijk marktonderzoekje - twee flesjes van tien verschillende merken, proeven, scoren en smaakimpressies noteren - maakte me vooral enthousiast voor het Duitse Warsteiner Alkoholfrei: een pittige dorstlesser met een frisse smaak. Ook de alcoholvrije Weihenstefaner Hefeweißbier (witbier) en de Erdinger doorstonden de smaaktest.

Nog even de feiten:

  • volgens de Nederlandse wet mag bier met minder dan 0,1% alcohol 'alcoholvrij bier' genoemd worden
  • alcoholvrij bier bevat minder calorieën dan bier met alcohol; het effect op het lichaamsgewicht is nog sterker omdat alcohol de stofwisseling negatief beïnvloedt én omdat alcohol kan leiden tot lekkere trek (zie deze blog van New Scientist)
  • alcoholvrij bier bevat dezelfde mineralen als gewoon bier, maar in een wat andere verhouding (voor de details zie deze pagina van het Kennisinstituut Bier)
  • alcoholvrij bier is een goede bron om je lichaam te hydrateren (Warsteiner Alkoholfrei schermt met het begrip 'isotonisch') na fysieke inspanning (terwijl alcohol juist een vochtafdrijvend effect heeft)