17 augustus 2018

Gelezen: 'Grammatica van de fantasie' - Gianni Rodari

In 1973 schreef de Italiaanse kinderboekenschrijver Gianni Rodari zijn 'Grammatica van de fantasie'. Dit jaar is er een Nederlandse vertaling verschenen van dit sprankelende werk over de kunst en het nut van het verzinnen van verhalen. Rodari beschrijft een aantal praktische technieken / werkvormen om met kinderen verhalen te bedenken en ventileert zijn ideeën over de functie van het verbeelden, de fantasie en de vervreemding.

De belangrijkste boodschap die ik uit het boek haal is deze: om kinderen de werkelijkheid te laten begrijpen, hebben ze naast een leerkracht die dingen vertelt en uitlegt ook het fantasie-spel met die werkelijkheid nodig. Wetenschap én fantasie, non-fictie én fictie zijn twee kanten van dezelfde medaille, ze hebben elkaar nodig.

Een mooi voorbeeld daarvan is het samen bespreken van een 'Wat als-vraag'. De vraag 'Wat zou er gebeuren als iedereen in Sicilië zijn knopen zou verliezen?' lijkt nutteloos, want dat gaat toch nooit gebeuren? Maar in de dialoog leren de kinderen de functie van knopen kennen en onderzoeken ze de alternatieven (voor een jas, de kussens van een bankstel) en komen wellicht ook de knopen in een touw aan bod of zelfs de eenheid van snelheid voor de scheepvaart.

Uit ervaring vertelt Rodari hoe kinderen geboeid raken door dit soort oefeningen én dat ze hierbij verrassend creatief en wijs voor de dag kunnen komen. Rodari wijst er op dat de wetenschap ook gebruik maakt van dit soort oefeningen. Lees mijn blog over het gedachte-experiment, die daar op aansluit.

Andere beschreven technieken om verhalen te bedenken zijn:

  • het cognitieve conflict oproepen door twee willekeurige woorden te kiezen met de opdracht die te verbinden (de 'fantastische tweeterm')
  • een dwingende vorm zoals een limerick voorschrijven
  • varianten laten maken op bestaande verhalen (je kunt daarbij 'functies' aanbieden die vaak in verhalen voorkomen, zoals 'de held krijgt een moeilijke opdracht' of 'de slechterik is slim, maar heeft één zwakke plek')

Rodari is nadrukkelijk ook pedagoog. Met veel liefde schrijft hij over de verbindende kracht van (sprookjes) voorlezen, waarbij het kind om 'meer' of 'nog een keer' vraagt, niet vanwege de inhoud van het sprookje, maar om het intieme moment met de voorlezer nog wat te rekken.

Verwacht geen strak gestructureerd handboek. De tekst lijkt eerder voor de vuist weg geschreven en in een informele stijl. Anekdotes verrijken de theorie. Zo is er het verhaal van de leerkracht die aan de verzameling poppen voor de poppenkast een pop toevoegde die eruit zag als de leerkracht zelf. Zodra de kinderen opgingen in hun spel, observeerde hij hoe de rol van de leerkracht-pop werd ingevuld. Krachtiger feedback bestaat niet, aldus de leerkracht.

Het boek is uitgegeven door uitgeverij Tutti. Ook verkrijgbaar via Bol.com

13 augustus 2018

Het gesprek op de slaapkamer...

Een gedachte-experiment: je wilt een gesprekje voeren met een goede vriendin, maar jouw slaapkamer heeft nogal dunne muren. Je broer, die een kamer heeft naast de jouwe, zou alles kunnen horen. En zij heeft niet eens een eigen kamer, elk moment kan haar zusje binnen lopen.

Dan klinkt van boven een stem: "Ik heb de oplossing voor jullie, een ruimte waarin niemand jullie kan horen. Je mag hem gratis gebruiken, zo veel en zo lang je wilt. Je hoeft alleen maar de voorwaarden te accepteren." De stem begint vervolgens een heel verhaal op te hangen, waarin je - als je goed luistert - kunt horen dat alles wat jullie elkaar vertellen wordt vastgelegd (iemand luistert dus mee) en dat jullie voortaan reclameboodschappen krijgen voor shampoo als jullie het hebben gehad over jullie haar of hotelaanbiedingen als jullie een gezamenlijk te maken reisje besproken hebben. Ook kan de ruimte ingericht zijn om jullie onbewust te beïnvloeden. Misschien hangt er een fotolijstje met een stoer portret van Vladimir Putin of Donald Trump aan de muur... Maar ja, je kunt al snel geen touw meer vastknopen aan dat hele verhaal en wilt zo graag dat gesprekje voeren. "Is oké", zucht je en je spreekt af met je vriendin.

"We kunnen geen samenleving hebben waarin, als twee mensen willen communiceren, dat alleen mogelijk is als het wordt gefinancierd door iemand die hen wil manipuleren." zegt Jaron Lanier in een TED-talk die eerder dit jaar gepubliceerd werd. Die uitspraak bracht me op bovenstaand gedachte-experiment. Zou jij de gratis ruimte gebruiken?

30 juli 2018

Wandelen in Frankrijk: digitaal én papier

Ik ben gek op landkaarten, kan uren turen naar alle mogelijkheden om een gebied te leren kennen. Dat kan natuurlijk ook digitaal met het internet, je smartphone, slimme apps... Of met allebei.

Een app die je suggesties doet voor en ondersteunt bij het volgen van routes... ik was er al even naar op zoek toen ik Wikiloc ontdekte.

Een aantal kenmerken van deze app:
  • zoeken naar door anderen ingevoerde routes (wereldwijd aanbod, volgens de wiki-gedachte dat gebruikers ook bijdragers zijn)
  • zoek in de buurt van waar je bent, op trefwoord en door te filteren, onder andere op minimale en maximale afstand en stijgings-/dalingspercentages (de lus-functie is handig; hierbij is het begin- en eindpunt hetzelfde)
  • routes volg je op basis van een lijn als overlay op satellietbeelden van de omgeving
  • je krijgt een (audio)melding als je te veel afwijkt van de route
  • tijdens het volgen van een route heb je altijd actuele informatie over onder andere de afgelegde afstand, je snelheid en actuele hoogte
  • eigen routes maken door ze af te leggen en op te nemen, te uploaden (gpx-bestand, bijvoorbeeld van andere sites) of met de hand te ontwerpen
  • werkt ook als je geen 3G/4G-bereik hebt ('offline maps')
Een 'passerelle' (hangbrug) bij het
Lac Monteynard (Treffort, Vercors). 
Om alle functies te kunnen gebruiken betaal je € 4,99 per jaar.

Afgelopen zomervakantie heb ik de app in de praktijk getest in de Vercors en de Drôme in Frankrijk, twee prachtige, bergachtige gebieden. Ik vond een aantal door anderen ingevoerde routes, inclusief hoogteprofielen. Als 'vlaklanders' kon ik zo mooi gedoseerd klim- en afdaalconditie opbouwen.

Ik heb ook steeds de gedetailleerde IGN-kaarten van de betreffende omgevingen gebruikt. Deze hebben een schaal van 1:25.000. Door de aanbevolen routes in Wikiloc op te zoeken op de kaart, krijg je een letterlijk een breder beeld van waar een route zich bevindt. De papieren kaarten geven bovendien extra informatie, bijvoorbeeld over de namen van gehuchten, riviertjes enzovoort.

Mijn profiel op Wikiloc.

26 juni 2018

Gedichten: 'Een olifant sla je niet dood tegen de muur'

Yes!

Mijn eerste gedichtenbundel 'Een olifant sla je niet dood tegen de muur' is nu verkrijgbaar.

Het is een verzameling serieuze, melige en ironische, korte en wat langere, vormvaste en vrijere gedichten geworden. Ze gaan over de liefde (uiteraard!), muziek, taal en poëzie, het leven en werken anno nu, de natuur en persoonlijke bespiegelingen. Rode draad in alle gedichten is het spel met taal.

Wil je alvast enkele bladzijden bekijken om een indruk te krijgen van de inhoud? Klik dan hier.

'Een olifant sla je niet dood tegen de muur' is een uitgave in eigen beheer.

Het boek bestellen? Dat kan. Het boek is exclusief bij mij te bestellen. Laat je gegevens achter in het online bestelformulier. Het boek kost € 15,00.

Reacties en recensies

  • 'Ik geniet al de hele avond van de heerlijke woordspelingen, woordkunsten en diepere lagen die de gedichten bevatten.' Blog door Karin Winters


16 juni 2018

Brainstormen met hexagonen

Ben je op zoek naar een andere manier om te brainstormen of een onderwerp in kaart te brengen? Lees dan verder...

Een haxagon is een zeshoekige vorm, die je bijvoorbeeld zou kunnen kennen van de tegels van het spel Catan. Met een aantal hexagonen maak je een veld waarop je trefwoorden kunt ordenen. Een regel daarbij kan zijn: elk raakvlak betekent 'heeft iets te maken met'.

Afbeeldingsresultaat voor hexagons
Als je dan een nieuw woord wilt plaatsen kan het zijn dat dat 'iets te maken moet hebben' met totaal verschillende aangrenzende woorden. Hier begint de creativiteit te borrelen. Je brein wordt geprikkeld verschillende dingen bij elkaar te brengen.

Ik heb de techniek onlangs uitgeprobeerd in een workshop over  hoe je tot betere onderzoeksvragen kunt komen bij onderzoekend leren. Dat leverde enkele mooie vragen op.

Classtools heeft een handige web applicatie om een lijst van woorden om te zetten naar een set hexagonen. Die kun je daarna gaan ordenen, ook met gebruik van verschillende kleuren.

En wil je een werkblad hebben in pdf-formaat om te printen, kies er dan hier een uit op basis van jouw voorkeuren.


28 mei 2018

Collectie online muziek- en geluid-toepassingen


Op internet vind je tal van gratis toepassingen waarmee je muziek kunt maken of met geluid kunt spelen. Soms zijn ze zonder account/inloggen te gebruiken wat de drempel laag maakt om ze eens te proberen. Ik heb er een aantal verzameld op een digitaal prikbord in de vorm van korte beschrijvingen met links. Goed voor urenlang speelplezier.

09 mei 2018

Muziek... maar met vertraging


Ik kocht bij de kringloopwinkel recent een radio, voor de liefhebbers: een Philips Portable Receiver 290. Prima ding, € 2,00, geen geld!

Het is vooral een eenvoudig apparaat. De volumeknop is ook de aan-uit-knop en zo heb je met één soepele beweging direct wat muziek of gesproken woord.

Het ding komt uit 1977. Ruim 40 jaar later staat in onze huiskamer (en badkamer en slaapkamer) een Sonos-speaker. Prima apparaat dat toegang biedt tot al het denkbare op het gebied van radiozenders en streaming audio-aanbod.

Maar de medaille van vooruitgang heeft ook een keerzijde en die heet 'vertraging'. Om muziek te uit de Sonos-speakers te krijgen, moet ik:
  • mijn telefoon of iPad aanzetten en ontgrendelen
  • swipen naar de Sonos app
  • de kamer(s) kiezen die van geluid moeten worden voorzien
  • een bron kiezen of muziek zoeken en selecteren (tenzij ik wil horen waarnaar ik de vorige keer heb geluisterd)
  • op afspelen klikken
  • vanaf de bron moet er nu heel kort gebufferd worden
  • én... we kunnen luisteren
Al met al gaat het misschien om enkele luttele seconden. Toch zet ik het aanzetten van een radio uit 1977 per omgaande bij mijn persoonlijke lijstje met 'kicks voor niks', waar o.a. ook opstaan 'het gevoel van stoom dat langs je oorhaartjes gaat als je in je thee blaast' en 'het effect als je schaar zonder te knippen door het papier snijdt'. En het aanzetten van mijn Sonos-speakers gaat linea recta op het lijstje 'microfrustraties'.

07 mei 2018

Steakje los?


Taal, creativiteit en meligheid 'runs in the family' bij de familie Mijland. Zo kan het zomaar gebeuren dat op een zaterdag een WhatsApp-gesprek ontstaat naar aanleiding van het voorstel van neef om steaks te bakken tijdens een geplande gezamenlijke barbecue de volgende dag, ter ere van het feit dat iedereen terug van vakantie is.

Het begint allemaal als ik zeg dat ik al houtskool heb, waarop mijn dochter reageert met 'Niet oldskool, maar houtskool'. Daarna gaat het los:

ik: 'Zonnesteakje opgelopen?'
dochter: 'Er zit een steakje bij jou los, pap.'
broer: 'Effe een steakproef. Iedereen in orde?'
dochter: 'Uitsteakend.'
ik: 'Dat lijkt me een misteak.'
broer: 'Is dit een steak onder water?'
dochter: 'Nou, het voelt wel alsof iemand me in de rug steakt.'
ik: 'Als dat maar geen steakpartij wordt, morgen.'
broer (nog op zijn vakantiebestemming): 'Wij rijden nu met auto naar vliegveld. Zonder versteakeling.'
ik: 'Aah, dus almost ready for steak-off?'
dochter (ook op vakantiebestemming): 'Ja, door deze berichtjes ga ik lekker het vliegtuig in, echt een opsteaker.'
broer: 'Ken je dat verhaal van die piloot die niks zag? Bleek steakeblind te zijn.'
dochter: 'Dat bleek achteraf toch een steakelvarken in een kostuum te zijn?'
ik: 'Nemen jullie nog wat steakproducten mee?'
dochter: 'Nee, die laten we in de steak.'
nicht (geïrriteerd door al die meligheid): 'Als jullie nou niet ophouden, steak ik jullie nog neer.'
dochter naar nicht: 'Je enthousiasme werkt aansteakelijk.'
nicht: 'Dat steak ik in mijn zak.'
oma: 'Hoeveel hebben jullie al gedronken, of is het een zonnesteak?'

20 maart 2018

Complexe onderwerpen snel samen onderzoeken


Je hebt een complex onderwerp? Je wilt in één à anderhalf uur met een groep dit onderwerp stevig verkend hebben? Dan kan deze aanpak misschien helpen. Je werkt met Google-applicaties, maar kunt ook gebruik maken van andere toepassingen met vergelijkbare mogelijkheden.

Kern van de aanpak is dat je zowel individueel, in kleine groepjes en als gehele groep werkt.
Afhankelijk van de groepsgrootte werk je met één of twee redacteurs.

De aanpak bestaat uit drie ronden.

1. Vragen verzamelen met een Google-formulier
Stel, het onderwerp is het invoeren van een portfolio op je school. Laat de deelnemers aan de bijeenkomst vragen bedenken die hiervoor beantwoord moeten worden. Denk bij het voorbeeld aan:
  • Wat willen we vooral bereiken met het portfolio?
  • Welke inhouden komen er in het portfolio?
  • Hoe gaan we het portfolio beoordelen?
  • Wie is 'eigenaar' van het portfolio?
De vragen worden individueel bedacht en ingevoerd via een Google formulier. De redacteur destilleert uit de inzendingen een lijst met 'sleutelvragen' in een Google document. Tussen elke vraag worden enkele witregels geplaatst. Deze ronde kan uiteraard ook voorafgaand aan een bijeenkomst worden gedaan.

2. Sleutelvragen beantwoorden, ronde 1
Print de vragen uit, knip het blad tot stroken met elk één vraag en verdeel de stroken willekeurig over groepjes van 2 à 3 deelnemers. De groepjes krijgen schrijfrechten in het Google document met het overzicht van de vragen. Deelnemers bespreken de vragen op hun strookje(s) en plaatsen hun antwoorden in het document. De antwoorden hoeven niet volledig of perfect te zijn.
De redacteur redigeert tegelijkertijd de teksten en zorgt ervoor dat de vormgeving netjes blijft.

3. Sleutelvragen beantwoorden, ronde 2
In een laatste ronde mogen de groepjes de antwoorden bij de andere vragen aanvullen met hun ideeën. Antwoorden die tot discussie leiden worden geel gearceerd. Het zijn 'issues' die later eventueel verder bediscussieerd kunnen worden. 
De redacteur plaatst ondertussen opmerkingen op plaatsen waar de antwoorden onduidelijk zijn, redigeert de teksten en zorgt ervoor dat de vormgeving netjes blijft.

Het document is nu klaar om meegenomen te worden naar een volgende stap. Die kan bijvoorbeeld zijn dat een werkgroep de opbrengsten verder gaat uitwerken of vertalen naar een aanpak.





12 maart 2018

Overtuig me maar...

Wiskundeleraar Daniel Kaufmann deelde onlangs een Google-presentatie die me op 'aan' zette. De presentatie heet 'Convince me that' en geeft voorbeelden van wiskundige gegevens, zoals:
  • 3/4 is niet altijd meer dan 1/2
  • alle vierkanten zijn rechthoeken, maar niet alle rechthoeken zijn vierkanten

Bron: Daniel Kaufmann
Kaufmann geeft ze aan zijn leerlingen met de opdracht: overtuig me maar. Leg maar uit hoe dit zit. Kom met bewijzen. En laat zo zien dat je het echt begrijpt.

Het leren volgt in deze aanpak niet de gebruikelijke lijn van uitleg naar voorbeeld naar sommen maken om te automatiseren of te laten zien dat je het snapt. Leerlingen onderzoeken stellingen en hypothesen met alle kennis en vaardigheden die ze hebben opgedaan. "Door leerlingen het antwoord te geven, stel je ze in staat om hun aandacht te richten op verschillende aspecten van een probleem", licht Kaufmann toe.

'Convince me that' is niet bedoeld als vervanging van een traditionele rekeninstructie. Wel oefenen leerlingen in vaardigheden en aanpakken, zoals analyseren, denken, deductie en inductie, logica, kennis toepassen én geven ze de leraar inzicht in wat ze kennen en kunnen.

Ook in het kader van onderzoekend leren zou dit een waardevolle aanpak kunnen zijn, die je plaatst naast de lijn van het bedenken van je eigen onderzoeksvraag, het doen van onderzoek en daar conclusies uit trekken. Je geeft als leraar de conclusie en zet de leerling vervolgens in de positie die te bewijzen. Denk bij de wereldoriënterende vakken aan conclusies als:
  • In Nederland zullen de komende eeuwen geen vulkanen ontstaan.
  • Zonder zuurstof dooft een kaars.
  • Het is mogelijk onze school te verwarmen zonder gas.